Hækkandi hitastig á landi og hafi, hringrás villtra vatns, hörfa jökulsins í Suður-Ameríku og Karíbahafi

Meðfram -Atlantshafi sem snúa að ströndum hækkar sjávarborð hraðar en heimsmeðaltalið í hlutum suðræna Atlantshafsins og Karíbahafsins. Áframhaldandi súrnun og hlýnun sjávar eykur áhættu fyrir vistkerfi hafsins og fiskveiðar, samkvæmt WMO ástandi loftslagsins í Rómönsku Ameríku og Karíbahafi árið 2025.

„Táknin um breytt loftslag eru ótvíræð um Rómönsku Ameríku og Karíbahafið, allt frá hröðun jöklatapi og hækkandi sjávarborði til ört vaxandi hitabeltisbylna, mikilla hita, flóða og þurrka,“ sagði Celeste Saulo, framkvæmdastjóri WMO.

„Þessi skýrsla sýnir að á meðan áhættan eykst, þá er einnig getu okkar til að sjá fyrir og bregðast við til að bjarga mannslífum og vernda lífsviðurværi,“ sagði hún.

Dæmi um þetta var fellibylurinn Melissa í október 2025 - fyrsti 5. flokks fellibylurinn sem komst á land á Jamaíka. Það leiddi til 45 dauðsfalla og efnahagslegt tap upp á um það bil 8,8 milljarða Bandaríkjadala, meira en 41% af landsframleiðslu. Jafnvel þó að Melissa ætti sér ekkert sögulegt fordæmi notuðu yfirvöld á Jamaíka hágæða áhættulíkön til að upplýsa fyrirfram fjárhagsráðstafanir og hamfaraviðbúnað sem takmarkaði manntjónið og hjálpaði eyjunni að takast á við.

Önnur stór hætta stafar af miklum hita, sem veldur vaxandi lýðheilsuálagi. Árið 2025 höfðu endurteknar og miklar hitabylgjur – með hitastig langt yfir 40 gráður - áhrif á stóra hluta Norður-, Mið- og Suður-Ameríku. Það er því brýn þörf á að fella loftslagsgreind inn í heilbrigðisskipulag og neyðarviðbúnað og samþætta snemmviðvaranir veðurfars við lýðheilsuvísa.

Mörg lönd birta ekki reglulega-sértækar upplýsingar um dánartíðni vegna hita. Áætlað er að um það bil 13 000 hita-dauðsföll hafi verið árlega (að meðaltali í 17 löndum frá 2012–2021). Þetta bendir til verulegs vanmats á hitatengdum dánartíðni og þörf er á bættri skýrslugjöf, samkvæmt skýrslunni.

Það skoðar einnig hvernig landbúnaðar-matvælakerfi verða fyrir miklum veður- og loftslagsáföllum, með samtímis áhrifum á landbúnaðarframleiðslu, lífsviðurværi dreifbýlisins, aðgang að mat og markaðsstarf.

Ástand loftslags í Rómönsku Ameríku og Karíbahafi var hleypt af stokkunum í Olacyr de Moraes salnum í landbúnaðar- og búfjárráðuneytinu (MAPA), í Brasilíu í Brasilíu. Það veitir viðurkenndar upplýsingar um helstu loftslagsvísbendingar, áhrif og áhættu og um helstu svæðisbundna öfgaatburði, þar á meðal hitabeltisbylgjur, hitabylgjur, mikla úrkomu og þurrka og kuldabylgjur.

"Þessar niðurstöður eru mjög áhyggjuefni. En þær sýna líka hvers vegna starf okkar skiptir máli. Loftslagsupplýsingar snúast ekki aðeins um gögn. Þetta snýst um fólk," sagði Celeste Saulo.

"Þetta snýst um að vernda samfélög fyrir flóðum, þurrkum, fellibyljum, hitabylgjum og öðrum hættum. Þetta snýst um bændur að skipuleggja uppskeru sína, heilbrigðisyfirvöld að búa sig undir hitatengda áhættu- og strandsamfélög sem skipuleggja rísandi sjó," sagði hún.

"Ástand loftslags í Rómönsku Ameríku og Karíbahafi 2025 er ekki aðeins vísindarit. Þetta er ákall til aðgerða. Það kallar á okkur að efla athuganir, fjárfesta í þjónustu, loka viðvörunareyðum og tryggja að loftslagsupplýsingar berist til þeirra sem þurfa mest á þeim að halda," sagði Celeste Saulo.

Svæðisbundin þróun landhita LAC 1901 - 2025

Hitastig

Af þeim fjórum 30 ára tímabilum sem metin eru í skýrslunni sýnir tímabilið 1991–2025 sterkustu hlýnunarþróun síðan gagnasöfn hófust árið 1900: um 0,26 gráður á áratug í Suður-Ameríku og 0,25 gráður á áratug í Mið-Ameríku og Karíbahafi. Hraðasta hlýnunin var í Mexíkó, um 0,34 gráður á áratug frá 1991 til 2025.

Meðalársmeðalhiti á yfirborði árið 2025 var á milli fimmta og áttunda hlýjasta sem mælst hefur.

Það var met-hiti á öllu svæðinu, þar á meðal 52,7 gráður í Mexicali (Mexíkó) – nýtt landsmet – og margar hitabylgjur yfir 40 gráður –45 gráður um Mið-Ameríku. Á mörgum stöðum í Suður-Ameríku var hiti yfir 40 gráður, með 44 gráður í Rio de Janeiro (Brasilíu) og 44,8 gráður í Mariscal Estigarribia (Paragvæ).

Úrkoma

Á síðustu 50 árum eða svo hefur úrkoma í Rómönsku Ameríku og Karíbahafi orðið öfgafyllri - sveiflast á milli þurrka og flóða og með lengri þurrkatíðum og ákafari blautum atburðum.

Mikil úrkoma hefur aukist í Mið-Ameríku og í norðurhluta Suður-Ameríku (til dæmis í Kólumbíu, Bólivaríska lýðveldinu Venesúela og Amazon jaðrinum). Suðausturhluta Suður-Ameríku (suður Brasilíu, Úrúgvæ og norður Argentínu) hefur einnig orðið var við aukningu í árlegri úrkomu og tíðari flóð.

Mið-Chile, norðaustur-Brasilíu og sum svæði í Mið-Ameríku og Karíbahafi eru að verða þurrari. Amazon-svæðið er blönduð mynd, með lengri þurrkatíð, sterkari blautu-ártíðaröfgum og aukinni tíðni þurrka í suður- og austurhluta Amazon.

Árið 2025 ollu mikil úrkoma og flóð mikil mannúðaráhrif, þar á meðal yfir 110 000 fólk sem varð fyrir áhrifum í Perú og Ekvador (marsflóð), 83 dauðsföll í Mexíkó (októberflóð) og víðtækar skriðuföll og skemmdir á innviðum.

Júní 2025 var mesti rigningarmánuður sem mælst hefur í Mexíkó. Þrátt fyrir þetta tóku þurrkar norður- og miðsvæði Mexíkó - þekja allt að 85% landsins þegar mest var og skapa vatnskreppu fyrir uppskeru og uppistöðulón. Mikill vatnsskortur var í Karíbahafinu og yfir 40% úrkomuskortur í hluta suðurhluta Suður-Ameríku, sem stuðlaði að tapi í landbúnaði og hættu á skógareldum.

Jökull hörfa

Andesjöklar mynda mikilvægan vatnsturn fyrir um það bil 90 milljónir manna og sjá um ferskvatn til heimilisnotkunar, vatnsafls, landbúnaðar og iðnaðar.

Nýleg gagnasöfn um massajafnvægi jökla á heimsvísu sýna hröðun taps í háu-fjalli suðurhluta Andesfjalla, sem og hitabeltisjökla á lágu-breiddargráðusvæðum eins og Kólumbíu og Ekvador.

Samruni hraðari ístaps, vaxandi vatnsþörf og takmarkaðrar aðlögunargetu – sérstaklega meðal sveita Andes-samfélöga – gerir framtíð Andes-vatnsturnsins að einni brýnustu vatnsöryggisáskorun Rómönsku Ameríku.

Jöklamassajafnvægi 2022-2025 / Athuganir frá vöktuðum jöklum í Kólumbíu, Ekvador, Chile og Argentínu

Haf

Rómönsk Ameríka stendur fyrir 8,8% af strandlengju heimsins. Hafið tekur til sín umframhita og koltvísýring frá athöfnum manna. Súrnun og hlýnun sjávar sem af þessu leiðir ásamt súrefnisleysi hafa áhrif á vistkerfi sjávar og kóralrif, skaða fiskveiðar og staðbundin hagkerfi.

Árið 2025 hélt sýrustig yfirborðs sjávar áfram að lækka (súrnun) og náði metlágmarki í stórum hlutum Atlantshafsins og Kyrrahafsins sem liggja að svæðinu.

Miklar sjávarhitabylgjur urðu í Mexíkóflóa og Karíbahafi og á hafsvæðinu við hlið Chile.

Meðfram Atlantshafi-sem snúa að ströndum er hækkun sjávarborðs meiri en heimsmeðaltal í hlutum hitabeltishafsins og Karíbahafsins.